Komt er een Derde Wereldoorlog? #24


Deze les behandelen we de wereldwijde implicaties van de komende economische implosie. We gaan zien waarom de wereld minder vrij zal worden. Hoe de Amerikaanse dominantie onder druk zal komen te staan. Hoe landen elkaar de schuld zullen geven voor problemen die ze zelf gecreëerd hebben. En hoe deze 3 ontwikkelingen kunnen leiden tot een derde wereldoorlog

Om te beginnen met implicatie 1: de wereld zal minder vrij worden. Als de wereldeconomie klapt, zullen het kapitalisme en indirect de vrijheid onterecht de schuld krijgen. De machthebbers in het Westen zullen het kapitalisme de schuld geven om zo de bedrieglijke indruk te wekken naar de westerse bevolking toe dat zij niet verantwoordelijk zijn voor het economische debacle en dat zij het best geplaatst zijn om de problemen op te lossen door meer macht naar zich toe te trekken.

Niet-westerse machthebbers zullen dan weer het kapitalisme de schuld geven en hun bevolking voorhouden dat het niet de westerse idealen zijn die de bevolking moet navolgen. Hun argument zal zijn: “Kijk eens wat er gebeurd is met het vrije Westen. Zie hoe hun systeem is ineengestort. En zie de gevolgen die dit heeft op ons systeem! Het zijn niet de Westerse idealen die we moeten navolgen, want ze brengen alleen maar chaos”. 

Vrijheid is dus slecht. Dit kan sommige autoritaire regimes helpen om hun macht te legitimeren. Dit komt ze goed van pas. Want als de globale economie klapt heeft dit een shockeffect wat ertoe zal leiden dat armere bevolkingen zichzelf niet van hun basisbehoeften, zoals voedsel en elektriciteit kunnen voorzien. In sommige gevallen zullen bevolkingen in onderdrukkende landen hun woede dan richting op hun autoritaire leiderschap. En zo zullen veel autoritaire regimes omvallen, wat niet betekent dat er iets beters in de plaats zal komen. Want door het feit dat men gelooft dat westerse landen de wereldeconomie omlaag hebben getrokken, zullen deze onderdrukte bevolkingen niet streven naar de westerse ideale, en zo zullen wij revoluties aanschouwen met een slechte afloop. 

Deze hele dynamiek van slecht lopende economieën is niet alleen slecht voor de interne stabiliteit van landen, zo kan dit ook een ontwrichtende werking hebben voor de wereld als geheel. Want als het interne macht establishment onderdruk komt te staan door een slechte economie. Dan kan het om politieke redenen aantrekkelijker worden om oorlogen te beginnen om zo het volk ertoe aan te zetten zich achter het nationale leiderschap te scharen. In tijden van oorlog ben je natuurlijk sneller een landverrader als je tegen de leiders ageert.

Je ziet het westerse landen hebben zichzelf verzwakt door het westerse vrijheidsideaal de rug toe te keren. Hierdoor is het Westen zijn morele superioriteit kwijtgeraakt en daarboven zullen we economisch zwaar verzwakt zijn in de toekomst. Dit zal een machtsvacuüm creëren, waarvan alleen kwaadaardige machtsbeluste partijen van kunnen profiteren. 

We komen nu bij implicatie 2: de Amerikaanse neergang en de Chinese opgang.De VS is sinds de Tweede Wereldoorlog de onbetwiste supermacht in de wereld. Deze macht is gebaseerd op 2 fundamenten. 

1. De VS is een economische supermacht. Het is met grote afstand de grootste economie ter wereld [1].

[1] Top 10 grootste economieën 2018 (in biljoenen $)

Dat betekent dat de VS veel goederen exporteert en importeert [2]. De VS investeert ook veel in het buitenland en buitenlanders investeren veel in de VS. Landen hebben er bijzonder veel baat bij om handel te drijven met de VS.

[2] Totale Import en export Verenigde Staten 2018 (in miljaren $)

Maar dat is niet alles, de VS beschikt ook over de reserve currency van de wereld. Bijna 64% van alle internationale geldreserves bestaat uit dollars [3]. 

[3] Valuta samenstelling Internationale Reserves in 2016

Grondstoffen zoals olie worden ook alleen verhandeld tegen dollars. Dit betekent dat als je olie wilt kopen op de internationale markt, je dit alleen kunt als je eerst dollars hebt verworven. Stel dat je als land geld wilt lenen bij het IMF of de Wereldbank. Dan kun je alleen geld lenen in dollar, wat betekent dat je deze schuld ook alleen kunt afbetalen in dollar. Doordat de dollar zo invloedrijk is, is de hele wereld afhankelijk van het Amerikaanse bankensysteem. Landen over de hele wereld verdienen dus veel geld aan de VS en hebben de dollar nodig om in de internationale handel actief te kunnen zijn. Dit maakt van de VS een heel machtige politieke factor, omdat ze hun economische macht kunnen gebruiken om landen te beïnvloeden. 

Als economische macht niet voldoende is om landen te beïnvloeden, kan de VS altijd zijn tweede machtsbron aanwenden en dat is zijn militaire macht. Geen land ter wereld komt wat dat betreft in de buurt van de VS. Dit is het gevolg van het feit dat de VS als land al jaren het meeste geld uitgeeft aan defensie. Zoals je ziet, kan geen enkel ander land wat dat betreft aan de VS tippen [4]. 

[4] Top 10 landen naar militaire uitgaven 2017 (in miljarden $)

In les 20 hebben we gezien dat de VS immense economische problemen heeft en dat die een diepe crisis zullen veroorzaken [5][6][7]. 

[5] Totale Schuld Verenigde Staten (in miljarden $)

[6] Geldbasis Verenigde Staten (in miljarden $)

[7] Handelsbalans Verenigde Staten (in miljoenen $)

Het is zeer goed denkbaar dat andere landen van dit verval zullen willen profiteren. China zal heel waarschijnlijk het land zijn dat de VS wilt uitdagen. Het land kan daar veel belang bij hebben. Zo staat China er strategisch gezien zeer zwak voor op het wereldtoneel, wat het voor China moeilijk maakt om zich te ontwikkelen tot een macht die serieus wordt genomen in de wereld.

Om dit te begrijpen, moeten we eerst een onderscheid maken tussen twee soorten van machten: zo heb je continentale machten en maritieme machten. Een continentale macht breidt zijn heerschappij uit door zijn invloedssfeer te vergroten over land. Een maritieme macht breidt zijn heerschappij uit door zijn invloedssfeer te vergroten over zee. Sinds de renaissance zijn maritieme machten de meest dominante geweest op het wereldtoneel. Groot-Brittannië is een voorbeeld van de laatste soort [8]. Dit kleine land met een kleine bevolking was in staat grote delen van de wereld te beheersen. Een belangrijke factor in dit succes was het feit dat de Britten moeilijk aan te vallen waren omdat ze omringd werden door de zee. 

[8] Britse Rijk

 Bovendien hebben maritieme machten ook het voordeel dat conflicten zich vaak afspelen op de territoria van continentale machten. Nemen we als voorbeeld de Tweede Wereldoorlog en het aantal burgerslachtoffers tijdens deze oorlog. Je ziet hoeveel miljoen doden continentale machten zoals Duitsland, Rusland en China hebben moet incasseren [9]. Als je dan het aantal doden bekijkt van maritieme machten zoals Groot-Brittannië en de VS, dan merk je het verschil. 

[9] Burgerslachtoffers Tweede Wereldoorlog

Continentale machten kunnen makkelijker aangevallen worden via het grondgebied van andere landen. Zo zie je dat er zelfs meer Nederlandse burgers stierven dan Amerikaanse of Britse en kun je dus vaststellen hoe kwetsbaar continentale machten ten opzichte van maritieme zijn. Bovendien beheersen maritieme machten de oceanen. Dat gegeven maakt ze heel invloedrijk omdat 90% van alle handel in de wereld over zee gaat. Op die manier kunnen maritieme machten andere landen isoleren van de rest van de wereld. China is een continentale macht en dat maakt China erg kwetsbaar. De VS is dan weer een absolute, maritieme supermacht. De VS controleert alle oceanen ter wereld. Hier zie je een kaart met de drukste zeevaartroutes ter wereld [10]. 

[10] Drukste zeervaartroutes

De witte pijl wijst naar de  straat van Malakka. Via deze zeevaartroute wordt 80% van alle Chinese import van olie en gas verzekerd. Hier zie je dus hoe kwetsbaar China is. Het kan gemakkelijk het voorwerp worden van een blokkade door een maritieme macht als de VS. Bovendien heeft de VS honderden militaire basissen over de hele wereld [11]. 

[11] Landen met Amerikaanse militaire basissen

Het heeft 65000 militairen gestationeerd in buurlanden van China en de Amerikaanse Zevende Vloot (de grootste Amerikaanse vloot) bevindt zich zowat in de achtertuin van China. De VS heeft ook nog eens 90000 soldaten gestationeerd in de Grote Oceaan en het controleert, zoals we allemaal weten, ook de olievoorraden in het Midden-Oosten. China is zeer afhankelijk van deze olievoorraden. Zo komt meer dan 40% van hun geïmporteerde olie uit deze regio. China zou dus maar al te graag daar zijn invloed willen uitbreiden. Daarom is het goed denkbaar dat China in de toekomst het volgende zal doen als de VS economisch verzwakt.

Ze zullen proberen de macht van de Amerikaanse dollar te ondermijnen en militaire en economische druk uitoefenen op Amerikaanse bondgenoten zoals Taiwan, de Filippijnen, Zuid-Korea en Japan, om zo de Amerikaanse rol in de regio terug te dringen. China zal de Zuid-Chinese Zee proberen onder zijn controle te krijgen om zo zijn maritieme invloedssfeer te vergroten. Het zal ook overal ter wereld zijn handelsroutes veilig willen stellen zodat Chinese export en import moeilijker geblokkeerd kunnen worden door de VS [12].

[12] Nieuwe Zijderoute

Het is niet moeilijk om zich voor te stellen dat al deze ontwikkelingen ervoor zullen zorgen dat er een confrontatie ontstaat tussen de VS en China. Waar wij op moeten hopen, is dat niemand echt belang heeft bij een dergelijk conflict omdat wij nog in een open, globale economie leven waarin iedereen baat heeft bij vrijhandel. Vrijhandel kan echter onder druk komen te staan wanneer de wereldeconomie in elkaar klapt. 

Zo komen wij bij implicatie 3: wereldwijde valuta- en handelsoorlogen. Alvorens dieper in te gaan op deze concepten, wil ik het eerst hebben over hoe deze fenomenen ontstaan.Er is in deze lessenreeks uitgebreid gesproken over de manier waarop alle landen in de wereld een fout economisch systeem hebben. Zo hebben alle landen een schuld gebaseerde economie waar geld eindeloos gemaakt kan worden uit het niets. Bankiers en politici hebben hierdoor omvangrijke bubbels gecreëerd, wat ertoe zal leiden dat alle economieën in de wereld hard zullen crashen in de toekomst. Wat we zullen zien in de toekomst, is dat steeds meer economieën vastlopen. Wanneer dit gebeurt, zullen er landen zijn die geen verantwoordelijkheid zullen nemen voor hun fouten. Hoe gemakkelijk is het niet om anderen de schuld te geven voor je eigen economische problemen? 

Er zijn in economisch opzicht 2 manieren waarop je anderen de schuld kunt geven voor het economisch falen van een land. Een land kan een ander land beschuldigen van valutamanipulatie. Dan zeg je dat een ander land de koers van zijn munt kunstmatig laag houdt en dat dit ervoor zorgt dat dit land kunstmatig meer kan exporteren. Wanneer het slecht gaat met economieën, zien we dat ze elkaar gaan betichten van valutamanipulatie. Een land gaat dan relatief gezien meer geld in omloop brengen dan een ander land om zo zijn eigen munt te devalueren. Andere landen kunnen ervoor kiezen dit ook te doen. Ze gaan dan elkaar beconcurreren door de waarde van hun munt te verlagen. Dit noemen we een valutaoorlog. Een valutaoorlog is echter waanzin en wel om 2 redenen. Elk land in de wereld manipuleert zijn munt. Dus elkaar beschuldigen van geldmanipulatie is moeilijk serieus te nemen. Zo gebruikt de wereld voor zo een halve eeuw geen goud meer als geld, en manipuleert iedereen zijn geld. 

Als je de geldbasis bekijkt van de 4 grootste economieën wordt het nog duidelijker. De geldbasis in de eurozone is sinds 2000 met 564% toegenomen [13]. In China steeg de geldbasis in diezelfde periode met ongeveer 450% [14]. In Japan nam de geldbasis toe met 556% [15] en de VS vermeerderde de geldbasis sinds 2000 met 523% [16]. 

[13] Geldbasis Eurozone (in miljoenen €)

[14] Geldbasis China

[15] Geldbasis Japan (in 100 miljoen ¥)

[16] Geldbasis Verenigde Staten (in miljarden $)

Zoals we allemaal nog weten uit les 13, groeit de geldbasis alleen als centrale banken geld creëren uit het niets. Elk land manipuleert dus zijn geld. 

Het tweede punt dat ik wil maken, is het volgende: zelfs als het klopt dat een land zijn munt relatief gezien meer manipuleert dan een ander, betekent dat nog niet dat dit land er economisch baat bij heeft. Zoals je gezien hebt in les 1 en 2, is geld een middel dat gebruikt wordt om goederen en diensten met elkaar te ruilen. Je kunt meer geldeenheden creëren, maar dat zorgt er uiteindelijk niet voor dat je rijker wordt.  

In slechte economische tijden wordt om politieke redenen vaak het valse idee verspreid dat een land op een kunstmatige manier zijn goederen goedkoper kan exporteren als het zijn valuta devalueert. Een land kan op die manier zijn economie stimuleren ten koste van buitenlandse economieën. Maar dit is niet zo. Als je daaraan mocht twijfelen, vraag jezelf dan eens af waarom Duitsland in een ongekende crisis belande toen ze biljetten van 100 miljard mark drukte? Waarom werden de Argentijnen arm toen ze briefjes van miljoenen peso’s ging printen. Of nog beter: waarom kregen de Zimbabwanen honger toen ze briefjes van 100 biljoen Zimbabwaanse dollar begonnen te persen? En waarom zijn andere landen geen valutaoorlog begonnen tegen deze landen? Heel eenvoudig: omdat een land dat zijn eigen munt devalueert zelf daarvan het grootste slachtoffer is.

Een tweede manier waarop je een ander land de schuld kunt geven, is door te beweren dat dat land een oneerlijk handelsbeleid voert en kunstmatig rijk wordt ten koste van andere landen. Zo kan het oneerlijke land kunstmatig meer exporteren naar zijn handelspartners. Wanneer het slecht gaat met economieën, is de werkloosheid hoog en veel industrieën zullen het zwaar te verduren krijgen. Het is dan erg aantrekkelijk voor politici om het handelsbeleid van het buitenland de schuld te geven voor deze werkloosheid en voor de problemen binnen een bepaalde industrietak. Dit kan ertoe leiden dat politici de import van goederen uit andere landen willen beperken. Die andere landen kunnen er dan ook voor kiezen handelsbarrières op te werpen, met een wereldwijde handelsoorlog en een sterke afname van de wereldhandel als gevolg. 

Je kan denken: “er is nu toch al een complete handelsoorlog tussen de VS en China”. Nee dit is niet waar er is op dit moment alleen een hoop retoriek, dat niet zal leiden tot een echte handelsoorlog omdat het simpelweg op dit moment te goed gaat met de Amerikaanse en Chinese economie. Daarom heeft Trump er geen politiek belang mee om een totale handelsoorlog te beginnen. In deze grafiek kan je ook duidelijk zien dat er geen handelsoorlog is. Zo zie je hier de totale handel tussen de VS en China vanaf het jaar 2000 [17].

[17] Handel V.S. met China (in miljarden $)

 Je ziet in de laatste groene kolom dat de VS afgelopen jaar, het jaar dat de handelsoorlog zogenaamd begon, een record hoeveelheid goederen heeft geïmporteerd. Dan kan je niet spreken van een handelsoorlog. En al helemaal als je ook nog eens in oogschouw neemt dat het handelstekort van de VS met China nooit zo hoog is geweest. 

De echte handelsoorlog zal dus pas later komen. Dit is een tragisch gegeven omdat iedereen beter wordt van vrijhandel. Als de vrijhandel afneemt, worden we er allemaal armer door. Maar daar houdt het niet op. Handelsoorlogen zijn namelijk ook gevaarlijk voor de wereldvrede. Zoals de beroemde econoom Frédéric Bastiat het ooit verwoordde: “Als goederen niet de grenzen oversteken, dan zullen het legers zijn die dat doen...” De reden hiervoor is eenvoudig: tijdens handelsoorlogen gebeuren er 2 dingen.

Landen profiteren niet/minder van elkaar, want onderlinge handel creëert vrede. Denk maar aan de verstandhouding die de meeste mensen hebben met hun collega’s. Ook al mag je sommige van je collega’s misschien niet, toch doe je je best om de vrede te bewaren in een dergelijke context, omdat je economisch gezien van elkaar profiteert. Tussen landen werkt het net zo. Bepaalde landen kunnen misschien niet op één lijn zitten, maar als men van elkaar profiteert, kunnen er toch bruggen worden geslagen. Zodra die bruggen echter worden opgeblazen door handelsoorlogen, ligt een confrontatie sneller op de loer. 

Bovendien wordt de controle over grondstoffen cruciaal. Als de wereldhandel terugvalt, hebben landen er alle belang bij om de toevoer van grondstoffen te controleren en zo de eigen economie in stand kan houden. Deze controle verschaft ook een sterkere positie ten opzichte van rivalen die deze grondstoffen niet controleren, wat kan leiden tot conflicten omdat verschillende landen deze grondstoffen nodig hebben. 

Je ziet het: de implosie van de wereldeconomie zal leiden tot heel onaangename conflicten in de wereld, misschien zelfs tot een Derde Wereldoorlog. Persoonlijk denk ik niet dat het zover zal komen. Dat kunnen we ons als mensheid niet veroorloven. Zoals Einstein het ooit verwoordde: “Ik weet niet met welke wapens de Derde Wereldoorlog uitgevochten zal worden, maar de Vierde Wereldoorlog zal uitgevochten worden met stokken en stenen”. De implicatie van deze quote laat aan duidelijkheid niets te wensen over: grootschalige oorlog in het huidige tijdperk betekent het einde van de menselijke beschaving. Daarom is het zo belangrijk dat we de westerse beschaving herontdekken om dit te voorkomen. Dat zullen we in de volgende en laatste les van deze reeks bespreken. 

Tot slot wat we deze les hebben gezien: 

  • Hoe de wereld minder vrij zal worden na de economische implosie omdat wereldwijd het kapitalisme en op die manier de vrijheid de schuld zal krijgen. 
  • Machthebbers in bepaalde landen kunnen er belang bij hebben oorlogen te beginnen wanneer het economisch slecht gaat. Om de steun van de bevolking veilig te stellen, om de macht te behouden.
  • Wanneer economieën instorten, zullen landen elkaar betichten van valutamanipulatie en oneerlijke handelspraktijken. Dit kan leiden tot een valuta- en handelsoorlog, wat kan uitmonden in een militair conflict 

Volgende les: hoe de westerse beschaving de wereld kan redden...