Individualisme vs collectivisme #7



Deze les ga je erachter komen welk sociaal systeem het mogelijk maakt dat de staat macht kan pakken over geld en wat de gevolgen zijn van dat sociale systeem voor jouw leven op aarde.

Er zijn in de kern maar twee sociale systemen of anders gezegd twee manieren waarop mensen met elkaar om kunnen gaan. Deze beide manieren hangen af van een aantal kernvragen:

  • Gaan we met elkaar vrijwillig om of door middel van dwang?
  • Beoordelen we het goede uit het oogpunt van het individu of uit het oogpunt van de groep?
  • Komen rechten van het individu of van de groep?
  • Zijn rechten een schild of een zwaard?

Op basis van de antwoorden op deze vragen komen we tot twee ideologieën: het individualisme en het collectivisme. Beide ideologieën representeren ook één van de oudste conflicten die we als mensheid kennen: het conflict tussen het individu en het collectief. Het individualisme is voor de mensheid een redelijk nieuw en onbekend begrip, omdat het establishment in de wereldgeschiedenis in 99,9% van de gevallen zijn macht baseerde op het collectivisme. Het individualisme vormt in die zin voor hen de grootste bedreiging. Maar daar zullen we gaandeweg een beter beeld van krijgen.

Laten we beginnen met het individualisme. Het individualisme is gebaseerd op de idee dat elke mens recht heeft op zijn leven. Het concept ‘leven’ veronderstelt dat een mens altijd geconfronteerd wordt met twee mogelijkheden: het leven of de dood. Mensen worden dus geboren met bepaalde behoeftes, maar niet met de kennis om in deze behoeftes te voorzien. In tegenstelling tot alle andere levende wezens op aarde handelen wij mensen op basis van wilskracht. Als gevolg hiervan hebben mensen keuzevrijheid en zijn ze niet louter onderworpen aan automatismen of instincten om te kunnen overleven, zoals dieren en planten die wel hebben.

Wij mensen overleven door middel van conceptuele kennis en niet op basis van instinct. Er is geen instinct dat jou kan vertellen hoe je een huis bouwt, hoe je water moet opslaan, welk eten gezond voor je is of giftig, hoe je met een infectie om moet gaan, hoe je elektriciteit opwekt of hoe je kleding maakt. De mens moet deze waardes ontdekken met zijn geest, door middel van zijn rationele vermogen, die het mogelijk maakt de wereld om hem heen te begrijpen en zo te vervormen. Hierdoor hoeven we ons niet aan te passen aan de natuur, zoals planten en dieren dat moeten doen: wij zijn het die de natuur aanpassen aan onszelf!

Eén vereiste om te overleven is nadenken. Maar alleen een individu kan denken of, anders gezegd, de wereld waarnemen. Daarom zijn we onafhankelijk, want alleen een individu kan eten, kijken, ademen, acties ondernemen, liefhebben, beoordelen, waarderen, leven en doodgaan. Volgens het individualisme vormt denken of, anders gezegd, de rede het startpunt. Daarom geloven individualisten in vrijheid, want wat heeft een individu nodig om te kunnen nadenken? Vrijheid. En onder welke omstandigheid kan een individu niet nadenken? Onder dwang. Dus vrijheid, rede en individualisme vormen de tegenhanger van dwang, politieke controle en onvrijheid. Rechten komen volgens het individualisme voort uit het individu, omdat hij die heeft verdiend door de natuur van zijn wezen. Zo zijn mensen onafhankelijke, rationele wezens.

In een sociale setting beoordelen we het goede uit het oogpunt van het individu. Je kunt je afvragen: “Wat is het goede?”. Het goede is hetgeen wat een mens laat overleven, het slechte gaat hiertegen in. Nemen we water als voorbeeld: water is goed voor de mens als we het kunnen drinken en kunnen gebruiken om bijvoorbeeld groente te laten groeien. Water is dus goed omdat het ons laat overleven. Water is een kwaad als we ermee geconfronteerd worden bij een overstroming. Het is een kwaad omdat we erin kunnen verdrinken en het onze leefomgeving kan verwoesten. Met andere woorden: wanneer het ons overleven bedreigt. De belangrijkste factor die mensen toelaat te overleven op deze wereld is hun rationele vermogen. Dat is dus het ultieme goede. Wat zou er gebeuren als we onze ratio niet zouden gebruiken? Wat zal er gebeuren als een luchtverkeersleider aanwijzingen geeft op basis van zijn emoties? Wat gebeurt er als een chirurg een hartoperatie uitvoert op basis van zijn gevoel? En wat gebeurt er als een caissière in een supermarkt op basis van haar instinct iemand laat afrekenen?

Als we het belang van de rede serieus nemen, dan zou dit in een sociaal systeem ertoe leiden dat een groep niet het recht heeft om het individu te vertellen wat hij of zij mag denken of zeggen of wat hij of zij moet doen. Dit is de essentie van een samenleving die gebaseerd is op individuele vrijheden. Het enige sociale systeem dat deze vrijheden waarborgt, is het kapitalisme. In dit systeem heeft de staat maar één rol en dat is de individuele vrijheden waarborgen. Dat betekent dat de staat het individu moet beschermen tegen mensen die dwang tegen hem willen gebruiken. De staat is er om jou te verdedigen tegen de dief, de gewelddadige, de fraudeur of de buitenlandse agressor. Elke vorm van dwang wordt uitgebannen in een kapitalistische samenleving: de mensen zijn er vrij zolang ze de individuele vrijheden van anderen niet inperken. Je bent namelijk niet vrij om de vrijheid van een ander in te perken, want dan mag de ander jouw vrijheid ook inperken en dan is niemand meer vrij. Dat zou dus leiden tot een contradictie. Rechten zijn in een vrije samenleving een schild, rechten zijn er puur om jou te verdedigen tegen mensen die dwang tegen je willen gebruiken. De uitkomst van het feit dat rechten een schild zijn, is dat we vrijwillig met elkaar om kunnen gaan en dus onze eigen geest kunnen gebruiken. In dit systeem heerst de staat niet over jou, nee het is de staat die jou dient. Jouw leven behoort jou toe!

Daarnaast hebben we een andere ideologie: het collectivisme. Dat beschouwt mensen als onderdeel van een collectief. Het ziet het collectief als de handelende entiteit waarvan iedereen deel moet uitmaken. Het collectivisme stelt dat het belang van de groep meer moet doorwegen dan het belang van het individu. In tegenstelling tot het individualisme beoordelen collectivisten het goede vanuit het oogpunt van de groep. Het algemeen belang krijgt bij hen voorrang.

Hier moeten we ons afvragen: wat is het algemeen belang? Velen zullen deze vraag beantwoorden met: de belangen van het volk. Maar wat is het volk? Het volk bestaat in letterlijke zin niet: je kunt het volk niets vragen, je kunt het volk ook niet aanraken, het volk kan niet denken. Het volk is eigenlijk niets anders dan een aantal individuen. Maar volgens deze doctrine moeten we dus opkomen voor het algemeen belang. Maar wat is het algemeen belang? Als iedereen het eens is met het algemeen belang, is het algemeen belang dus het belang van het individu.

Maar hier komt het probleem: mensen zijn het soms niet met elkaar eens. Zo hebben sommige mensen een andere visie over hoe ze hun leven moeten leven. Om een aantal voorbeelden te geven: de één zou heel graag de Olympische Spelen willen organiseren in Nederland en zou daar graag geld aan willen bijdragen, een ander vindt het veel belangrijker om geld uit te geven aan gezond voedsel voor haar zoon die overgewicht heeft zodat ze haar zoon weer gezond kan zien en hij zelfvertrouwen heeft. Een ander vindt het dan weer belangrijk dat toneelgroepjes subsidie krijgen, een ander subsidieert liever kunstprojecten voor kinderen in achterstandswijken. De één is van mening dat we iets moeten doen aan onderwijs in de derdewereldlanden, terwijl de ander liever zijn geld uitgeeft aan de kinderen van zijn alleenstaande zus zodat die een laptop kunnen kopen en ze makkelijker hun huiswerk kunnen maken. De één is van mening dat we geld moeten geven aan Zuid-Europese banken om zo zijn pensioen veilig te stellen, de ander investeert liever geld in zijn eigen bedrijf om zo zijn eigen pensioen veilig te stellen. De één wil heel graag subsidie voor een ruimtereis, omdat hij ervan droomt om een mens te zien lopen op Mars, terwijl een ander liever rondwandelt in Suriname met haar zieke vader die ze al 10 jaar niet meer heeft gezien. Ze gebruikt haar geld dus liever voor het kopen van een vliegticket.

Volgens het collectivisme speelt de wil van het individu in alle genoemde situaties geen rol, de wil van de groep is belangrijker. Maar omdat de groep dus niet bestaat, is er een kleine groep mensen die claimen de wil van de groep te representeren. Zo kan deze kleine groep zijn wil opleggen ten koste van de gehele bevolking. Van dit soort kleine groepjes heb je heel veel varianten: de paus, de koning, keizer, sultan en zelfs een verkozen regering. Het individu moet zijn eigen wil opofferen voor de groep. Zijn denken speelt geen rol, want hij kan met zijn eigen denken geen controle uitoefenen op zijn leven. Zo vormen rechten geen schild tegen anderen, maar een zwaard. Als collectivist wil je namelijk politieke macht, zodat je het zwaard kunt gebruiken om mensen te dwingen jouw idee van wat goed is te aanvaarden.

Stel dat de Nederlandse Staat geld wil besteden aan een ruimtereis naar Mars. Jij hebt berekend dat dit per Nederlandse burger 1000 euro zou kosten en jij besluit 1000 euro minder belasting te betalen. Je stuurt zelfs een brief naar de overheid om uit te leggen dat jij die 1000 euro voor het Marsproject niet wilt betalen en je vertelt er zelfs bij dat je het geld wilt gebruiken om naar je zieke vader te gaan in Suriname. Als je niet betaalt, zal de staat je eerst een waarschuwingsbrief sturen. Betaal je daarna nog altijd niet, dan zullen ze politieagenten sturen naar je huis om je in de gevangenis te stoppen. Als jij dan opkomt voor je vrijheid en jezelf probeert te verdedigen tegen de politie, bestaat de kans dat die je zal neerschieten. Dit bedoel ik wanneer ik stel dat onder het collectivisme mensen met elkaar omgaan op basis van dwang. De staat dient jou niet, maar heerst over je. Jouw leven is niet van jou.

Deze vorm van bestuur hebben we de hele geschiedenis door gekend op enkele uitzonderingen na: enkele eeuwen geleden zijn we in het Westen erg dicht bij een vrije, kapitalistische samenleving gekomen, die gebaseerd was op individualisme. De Verenigde Staten benaderden dat ideaalbeeld het best, al was het land zeker niet perfect in die tijd. Zo had men in die tijd het idee dat zwarte mensen geen ‘echte’ mensen waren met als gevolg dat deze groep geen rechten had. Maar het bijzondere feit blijft dat de VS het enige land was dat gesticht werd op basis van een moreel en filosofisch ideaal: het individualisme. Elke overheid in de andere landen was tot die tijd gebaseerd op het collectivisme. ‘Might makes right’ was het motto van elke staat tot die tijd. Het volk was niks anders dan een groep onderdanen die moesten doen wat hun staat ze opdroeg. De Amerikanen kwamen daartegen in opstand: ‘Wij mensen hebben rechten die voortkomen uit onze natuur. De staat dient enkel om ervoor te zorgen dat deze rechten worden beschermd. De staat is niet de maker of de bron van onze rechten.’ Dit is het zogenaamde American exceptionalism, wat de Amerikanen onderscheidde van elk ander volk in de wereld. Om dit toe te lichten, lees ik nu een passage uit hun Onafhankelijkheidsverklaring:

“Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met zekere onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk.Dat, teneinde deze rechten te garanderen, regeringen onder de mensen worden ingesteld, die hun rechtmatige bevoegdheden ontlenen aan de instemming der geregeerden.”

Het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk: dat motto zorgde ervoor dat de VS rond 1800 één van de meest vrije samenlevingen was die de mensheid ooit had gekend. In 1800 had de VS een inwonertal van 5 miljoen ofwel een half procent van de wereldbevolking. De VS stelde economisch gezien ook niets voor: het representeerde maar 1,8% van de wereldeconomie. Hier [1] kan je een lijst van economieën zien die groter waren dan de Amerikaanse. 

[1] Landen naar BBP in 1820 (miljarden $)

Landen naar BBP in 1820 (miljarden $)

Zo waren de Britse, Russische en Franse economie bijna 3 keer groter. De Indiase economie was 9 keer groter en de Chinese economie bijna 18 keer groter! De bevolking van de VS groeide in circa 100 jaar van 5 miljoen naar 87 miljoen mensen! Mensen uit alle hoeken van de wereld kwamen naar de VS, maar niet om deel uit te gaan maken van een collectivistisch ideaal. Nee, ze probeerden juist te ontsnappen aan het collectivisme. Ze kwamen naar de VS omdat ze daar vrijer konden leven. Dit bracht een ongekende uitbarsting van welvaart met zich mee, zodat dit pasgeboren land in 100 jaar tijd de grootste economie ter wereld werd. Hier zie je hoe de VS alle andere landen ver achter zich liet [2]. 

[2]Landen naar BBP in 1913 (miljarden $)

Landen naar BBP in 1913 (miljarden $)

In 1913 was de Amerikaanse economie 3,5 keer zo groot als de Franse economie, dubbel zo groot als de Russische en Britse economie en 2,5 keer groter dan de Indiase. 93 jaar daarvoor was de Indiase economie nog 9 keer groter geweest dan die van de VS. De Chinese economie, die 18 keer groter was geweest dan de Amerikaanse, vormde toen niet eens meer de helft van de Amerikaanse economie.

De Amerikanen waren ook de rijkste burgers ter wereld: zo zie je dat hun inkomen per hoofd van de bevolking het hoogste was [3]. 

[3] Landen naar BBP per hoofd in 1913

Landen naar BBP per hoofd in 1913

Doordat mensen zo vrij konden leven op dit nieuwe continent, konden ze vrij hun rede gebruiken. Dit leidde ertoe dat de Amerikanen de wereld hebben verbeterd met een aantal ongelofelijke uitvindingen [4]. 

[4] Grootste Amerikaanse Uitvindingen

Grootste Amerikaanse Uitvindingen

Zodra de VS een supermacht was geworden, kon het in het begin van de 20ste eeuw grote delen van de wereld bevrijden van het collectivisme. Met als positieve uitkomst dat grote delen van de wereld een aantal individualistische principes overnamen. Helaas werd het collectivisme uiteindelijk ook in de VS de dominante politieke stroming.

Het idee dat een samenleving gebaseerd moet zijn op individuele vrijheden is helaas verleden tijd. Stel jezelf eens deze vraag: wat was de laatste keer dat een westerse staat zichzelf heeft verkleind? Met verkleinen bedoel ik: minder invloed uitoefenen op mensenlevens. Het maakt niets uit welk deel van het politieke spectrum je bestudeert: iedereen is voor meer overheid volgens zijn eigen interpretatie. We worden in de huidige wereld gedomineerd door machthebbers die het goede willen bereiken in naam van het ‘algemeen belang’.

Jullie zouden nu kunnen denken: wat heeft dit met geld te maken? Wel, 99,9% van de tijd heeft de staat de macht over het geld. Met andere woorden: géld werd als middel altijd al gecontroleerd door de staat! En waarvan wil elke staat meer? Macht. Waarvoor zal de staat die macht over het geld gebruiken? Het antwoord is simpel: voor meer macht. Dus geld als middel wordt gebruikt voor het belang van de machthebbers. Daarom heeft het geldsysteem dat ik de afgelopen lessen heb beschreven nooit helemaal in zuivere vorm bestaan. Dat komt omdat geld een middel is dat iedereen nodig heeft om geciviliseerd te kunnen leven, zoals werd beschreven in les 1. Als je een middel beheerst dat iedereen moet gebruiken, dan is het voor op macht beluste mensen erg simpel: zorg ervoor dat jij de macht over dat middel in handen krijgt, want dan kun je meer macht uitoefenen.

Om deze les goed af te sluiten, geef ik nu een opsomming van wat we deze les hebben gelezen:

- Het individualisme is een sociaal systeem waarbij mensen vrijwillig met elkaar samenwerken en zo vrij zijn om hun eigen leven te leiden.

- Het collectivisme is een sociaal systeem waarbij mensen onder dwang met elkaar samenwerken en dus niet vrij zijn om hun eigen leven te leiden.

- Na de neergang van het individualisme in de Verenigde Staten is het collectivisme de dominante politieke stroming in de wereld.

- Alleen onder het collectivisme kan de staat controle krijgen over het geld.

Volgende les... kan je lezen op welke manipulatieve wijze de staat controle over het geld verwierf. 

Comments
* De e-mail zal niet worden gepubliceerd op de website.