Hoe we de economie kunnen redden van de afgrond! #22


Afgelopen les hebben we gezien hoe onze economie zal instorten als we ons huidige economische model blijven volgen. Deze les gaan we bespreken hoe wij onze economie op een duurzame manier kunnen laten herstellen. We gaan zien hoe we de economische bubbels op een ordelijke manier kunnen laten leeglopen en waarom een snel economisch herstel binnen handbereik is.

Om onze economie duurzaam te doen herstellen, moeten we moedig genoeg zijn om de realiteit onder ogen te zien. Toegeven aan onszelf dat we een probleem hebben en tot de conclusie komen dat we van ons probleem willen afkomen. Dat betekent dat we bereid moeten zijn om te veranderen en onze fouten te herstellen. Dit is een pijnlijk proces, daar mogen geen misverstanden over bestaan. Je fouten inzien en dan ook nog eens herstellen, is zwaar. 

Denk aan een drugsverslaafde die zijn capaciteit tot ratio en liefde is kwijtgeraakt. Die in zo’n puinhoop leeft dat het op kortere termijn gemakkelijker is om zijn bewustzijn uit te schakelen door het gebruik van verdovende middelen. Maar als hij weer authentiek geluk wil ervaren, moet hij door de zure appel heen bijten. Of denk aan iemand die zwaar overgewicht heeft, lichamelijk gezien totaal niet fit is en verslaafd is geworden aan vet en suiker. Dat het voor een dergelijk persoon heel zwaar is om zijn/haar eetpatroon aan te passen en te beginnen met sporten, is duidelijk, maar het moet om gezond te worden. Hoe eerder je aan het proces begint, hoe makkelijker het zal zijn. 

Voor onze economie geldt precies hetzelfde: we zijn zo ziek geworden door al dat kunstmatige krediet dat we de juiste opofferingen moeten maken om de economie weer duurzaam te krijgen. 

Hoe maken we de economie weer duurzaam ? Door het probleem aan te pakken bij de kern. Centrale banken moeten stoppen met geldmanipulatie. Dat betekent dat er geen kunstmatige schuld meer bijkomt. Helaas is dit proces niet zo gemakkelijk. Als we stoppen met geldmanipulatie, zal dit een bijeffect hebben dat onze economie heel hard zal treffen: zo zal de rente omhooggaan. Deze hoge rentestand is het medicijn dat onze economie nodig heeft om weer duurzaam te worden. Zie het als een junk die geen heroïne meer krijgt. Of iemand met obesitas die minder mag eten dan hij/zij gewend is. 

Een stijgende rente heeft de volgende gevolgen: 

Gevolg 1: de staat zal zwaar moeten bezuinigen. Dit heeft twee redenen:

1. Bij een hogere rente kan de staat moeilijker bijlenen. Dan is de prijs van geld simpelweg te hoog zodat het niet aantrekkelijk is. Plus: de hogere geldrente is ook een teken dat er simpelweg niet zoveel geld beschikbaar is om überhaupt te lenen. 

2. De staat moet schulden afbetalen. Als ze hun oude schulden, die ze tegen lage rentekosten leenden, niet afbetalen, moeten ze die oude schulden herfinancieren met nieuwe leningen tegen een veel hoger rentetarief. Dat is een onbetaalbare oplossing voor de staat.

Er zijn staten die een deel van hun schulden moeten afschrijven, omdat ze simpelweg te veel schulden hebben om ooit te kunnen afbetalen. Maar het gevolg zal dus zijn dat de overheid een veel kleinere rol zal spelen in onze levens. Dit zal in het begin vervelend zijn, omdat vandaag iedereen afhankelijk is van de staat. Maar nieuwe gemeenschappen zullen ontstaan waar mensen elkaar hulp bieden: sommige mensen zullen leren hoe ze weer verantwoordelijkheid moeten nemen over hun eigen leven. Ze zullen leren hoe ze voor zichzelf moeten zorgen zonder Vadertje Staat.

Gevolg 2: de huizenprijzen zullen inzakken, want als de rente stijgt, heeft dit twee directe gevolgen op de huizenprijzen:

1.    De hypotheekrente gaat omhoog. Dit betekent dat mensen tegen de huidige marktprijs niet in staat zijn een hypotheek te betalen. Neem ons land als voorbeeld: nu betaal je voor een vaste hypotheek van 5 jaar zo rond de 1,5% rente. Een gemiddeld huis in Nederland kost ongeveer 265.000 euro. Dat betekent dat, als je een hypotheek met dat bedrag neemt, je 330 euro per maand betaalt aan rentekosten. Stel: de rente gaat weer naar 10%, zoals dat gebeurde in de jaren ’70, ‘80 en ‘90. Dan bedragen je rentekosten tegen de huidige, gemiddelde marktprijs maar liefst 2200 euro per maand. In dat geval zijn huizen tegen de huidige marktprijs niet betaalbaar en daarom zullen de prijzen dalen. 

Maar dit is niet de enige reden waarom de huizenprijzen zullen zakken:

2.    Veel huiseigenaren zullen hun huis gedwongen moeten verkopen. Als de rente stijgt, zullen veel huiseigenaren heel veel geld moeten betalen voor hun hypotheek. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een variabele en korte vaste rente [1]. 

[1] Nederlandse nieuwe hypotheek leningen bij rente type

Nederlandse nieuwe hypotheek leningen bij rente type

Die zullen als eersten de pineut zijn. Mensen die het niet breed hebben, zullen dan gedwongen zijn hun huis te verkopen. Dit is erg pijnlijk, maar nodig. Die mensen hebben simpelweg te veel geld geleend, wat ze nooit eerlijk zullen kunnen terugbetalen [2]. 

[2] Spaartegoeden en schulden Nederlandse huishoudens 1990-2016 (in miljarden €)

Spaartegoeden en schulden Nederlandse huishoudens 1990-2016 (in miljarden €)

Maar tijdens dit proces zullen de huizenprijzen naar hun echte marktprijs zakken, zodat huizen weer betaalbaar worden zonder al dat kunstmatige krediet. 

Gevolg 3: De economische activiteit neemt af. 

Iedereen heeft torenhoge schulden in onze samenleving. Als de rente stijgt, zal dit veel pijn doen. We moeten dan namelijk beginnen onze schulden af te betalen. Dit zal ervoor zorgen dat er op de kortere termijn minder vraag zal zijn in de algehele economie. Minder vraag betekent dat prijzen moeten dalen om zo vraag te kunnen genereren. Alleen zullen veel ondernemers dan merken dat ze niet rendabel genoeg zijn als de prijzen zo laag zijn. Ze moeten dan hun deuren sluiten. 

Gevolg 4: De inkomens dalen en de werkloosheid stijgt. Als er minder economische activiteit is, betekent dit dat de productiviteit daalt, dus moeten ook salarissen dalen. Omdat veel ondernemingen hun deuren hebben moeten sluiten, is er ook een hoger aanbod aan arbeidskrachten. Dat betekent dan weer een lagere prijs voor arbeid. 

Gevolg 5. Banken en pensioenfondsen verliezen veel geld. 

Banken verliezen veel geld, omdat zij op de schuldenberg zitten die niet helemaal afbetaald kan worden. Dat betekent dat spaarders een deel van hun spaargeld zullen verliezen. Pensioenfondsen zullen veel geld verliezen omdat ze in de algehele bubbeleconomie hebben geïnvesteerd. 

Het goede nieuws is: dit is geen eindeloze cyclus, net zoals dat afkicken en afvallen geen eindeloze cyclus is. Op een gegeven moment ben je weer gezond. Hetzelfde geldt voor onze economie: op een gegeven moment is de bodem bereikt. De onbetaalbare schulden zijn weg en de prijzen zullen gedaald zijn. Vanaf dat punt kan onze economie weer gezond groeien. En als je economische vrijheid hebt, kun je onwijs snel groeien. Als je hieraan twijfelt, denk dan eens aan Japan en Duitsland na de Tweede Wereldoorlog. Deze landen waren werkelijk kapotgebombardeerd. Miljoenen Japanners en Duitsers waren om het leven gekomen. Bekijk eens de ontwikkeling in het bbp per hoofd in Duitsland. Na de oorlog was de economie per hoofd van de bevolking met 60% gekrompen [3]. 

[3] Duitsland bbp per hoofd 1939-1946

Duitsland bbp per hoofd 1939-1946

Kun jij je voorstellen dat alle Nederlanders 60% minder zouden verdienen? Bovendien waren de Duitsers in die tijd vele malen armer dan de Nederlanders vandaag. Maar je ziet het: tien jaar na de oorlog zat Duitsland weer op zijn vooroorlogse niveau en in de vijftien jaar daarna verdubbelde de economie in omvang [4]. 

[4] Duitsland bbp per hoofd 1939-1970

Duitsland bbp per hoofd 1939-1970

In het geval van Japan ging het zelfs nog spectaculairder. De economie kromp met 50% per hoofd van de bevolking [5]. 

[5] Japan bbp per hoofd 1939-1945

Japan bbp per hoofd

Japan tien jaar na de oorlog: ook weer op hetzelfde niveau als vóór de oorlog [6]. Vijftien jaar later was de Japanse economie zelfs bijna driemaal groter geworden! 

[6] Japan bbp per hoofd 1939-1970

Deze ongekende economische groei was het gevolg van het feit dat de Verenigde Staten deze landen kon herinrichten na de oorlog, omdat de VS deze landen had verslagen. Als gevolg namen deze landen een aantal individualistische principes over van de Amerikanen. In les 7 hebben we een idee kunnen krijgen waar deze principes voor staan.

Deze principes staan hoofdzakelijk voor vrijheid. Dit moet ons ook zelfvertrouwen geven om het juiste te doen. We zijn allemaal deel van het menselijke ras. We hebben allen een rationeel vermogen. We hebben keer op keer als mensheid laten zien dat, wanneer we dat rationele vermogen vrij gebruiken, we van deze wereld altijd een mooiere plek hebben kunnen maken. Maar dan moeten we echt onze problemen aanpakken. Doen we dat niet en gaan we verder met de realiteit te ontkennen zoals ik heb beschreven in de vorige les, dan betekent dit niet alleen dat de economie compleet zal imploderen. De gevolgen zullen vele malen erger zijn. Wat die gevolgen zijn, zul je in de komende en laatste lessen van deze lessenserie zien. 

Tot slot wat we deze les hebben gezien:

  • We kunnen de economie duurzaam herstellen door te stoppen met kunstmatige geldcreatie.
  • Dit zal ertoe leiden dat partijen in de economie geconfronteerd zullen worden met de echte prijs van hun schulden. Met als gevolg dat de onbetaalbare schulden in de samenleving geherstructureerd zullen worden. 
  • Veel partijen in de economie zullen geld verliezen, maar dit moet gebeuren om schoon schip te kunnen maken. Vanaf dat punt kan de economie weer duurzaam groeien. 

Volgende les zullen we voorspellen wat de toekomst ons zal brengen.